🚑

Acil Müdahale

Veteriner acil durumlar için hızlı referans kılavuzu

Bu rehber acil karar desteği amaçlıdır. Klinik değerlendirme ve veteriner hekimin kararı her zaman önceliktir.

Genel Acil Protokol

ABC Değerlendirme

Airway, Breathing, Circulation — solunum yolu açıklığı, solunum, dolaşım.

Vital Bulgular

Vücut ısısı, nabız, solunum hızı, kapiller dolum zamanı (KDZ).

Damar Erişimi

İV kateter yerleştir, kan örneği al (hemogram, biyokimya, laktat).

Yeterli Hidrasyon

İzotonik NaCl veya LRS ile yeterli volüm desteği sağla.

Ağrı Yönetimi

Ağrı skorlaması yap, analjezi uygula (opioid, NSAID — kontrendikasyon kontrolü).

Monitorizasyon

EKG, SpO2, kan basıncı ve sık vital ölçümler ile takip et.

Normal Vital Değerler

Tür	Nabız (atım/dk)	Solunum (nfs/dk)	Ateş	KDZ
Köpek	60–140	10–30	37.5–39.2°C	<2 sn
Kedi	120–180	20–30	38.1–39.2°C	<2 sn
Sığır	48–84	20–40	38.0–39.3°C	<2 sn
At	28–44	12–20	37.2–38.5°C	<2 sn
Koyun	60–120	12–20	38.5–40.0°C	<2 sn

Zehirlenme

Toksik madde maruziyetleri

Nörolojik

Nöbet, koma, ataksi

Kardiyovasküler

Kardiyak ve dolaşım acilleri

Nörolojik(9)

Listeriyoz

Sinir sistemi belirtileri veya sürüde abort artışı görüldüğünde hızlı inceleme yapılmalıdır.

SığırKoyunKeçi

Tetanoz

Solunum kaslarında spazm gelişen olgular acil yoğun bakım gerektirir.

KöpekKediSığır

Botulizm

Solunum kaslarında felç gelişen hastalar acil yoğun bakım gerektirir.

SığırKoyunKeçi

Kuduz (Rabies)

Şüpheli vakalarda hayvana çıplak elle temas edilmemeli, resmi veteriner otoritesine derhal bildirim yapılmalıdır.

KöpekKediSığır

Psödorabies (Aujeszky Hastalığı)

Şüpheli salgınlarda hayvan hareketleri durdurulmalı ve resmi veteriner otoritesine derhal bildirim yapılmalıdır.

DomuzKöpekKedi

Canine Distemper (Gençlik Hastalığı)

Nöbet, bilinç değişikliği veya ağır solunum sıkıntısı gelişen hastalarda acil yoğun bakım gereklidir.

Köpek

Maedi-Visna

Sürüde kronik zayıflama ve yaygın solunum belirtileri görüldüğünde sürü taraması yapılmalıdır.

Koyun

Caprine Arthritis Encephalitis (CAE)

Sürüde çok sayıda kronik topallık veya oğlaklarda nörolojik belirtiler görülmesi durumunda sürü taraması yapılmalıdır.

Keçi

Equine Herpesvirus (EHV-1 / EHV-4)

Abort salgınları veya nörolojik belirtiler görülen atlar derhal izole edilmeli ve sürüde hareket kısıtlaması uygulanmalıdır.

Kardiyovasküler(2)

Ehrlichiosis

Şiddetli kanama, ağır anemi veya çoklu organ yetmezliği gelişen olgular acil müdahale gerektirir.

KöpekKedi

Anaplazmoz

Şiddetli trombositopeni, ciddi kanamalar veya ağır sistemik bulgular gelişirse acil müdahale gereklidir.

KöpekKediSığır

Diğer Aciller(39)

Leptospiroz

Akut böbrek yetmezliği, ciddi sarılık, pulmoner kanama veya ağır dehidrasyon gelişen olgular acil tedavi gerektirir.

KöpekSığırKoyun

Bruselloz

Abort görülen sürülerde hastalık yönünden derhal inceleme yapılmalı ve biyogüvenlik önlemleri uygulanmalıdır.

KöpekSığırKoyun

Salmonelloz

Şiddetli dehidrasyon, septisemi veya sürü içerisinde toplu vakalar görüldüğünde acil müdahale gerektirir.

KöpekKediSığır

Tularemi

Şüpheli vakalarda zoonoz riski nedeniyle kişisel koruyucu ekipman kullanılmalı ve numuneler uygun biyogüvenlik kurallarına göre alınmalıdır.

KöpekKediKoyun

Yersiniozis

Şiddetli ishal, septisemi veya sürü içerisinde yayılım görüldüğünde hızlı müdahale edilmelidir.

KöpekKediSığır

Lyme Hastalığı (Borreliozis)

Akut böbrek yetmezliği veya ciddi eklem bulguları gelişen hastalar gecikmeden değerlendirilmelidir.

KöpekAtSığır

Bartonellozis

Endokardit, ağır sistemik enfeksiyon veya ciddi nörolojik bulgular gelişen hastalar acil değerlendirilmelidir.

KediKöpek

Bordetellozis

Şiddetli solunum güçlüğü, pnömoni veya siyanoz gelişen hastalarda acil müdahale gereklidir.

KöpekKediDomuz

Aktinomikoz

Hızlı büyüyen çene lezyonları veya solunum yolunu etkileyen şişliklerde acil değerlendirme yapılmalıdır.

SığırKöpekKedi

Nokardiyoz

Solunum yetmezliği, yaygın enfeksiyon veya merkezi sinir sistemi belirtileri gelişen hastalar acil değerlendirilmelidir.

KöpekKediSığır

Mikobakteriyoz

Şüpheli vakalarda biyogüvenlik önlemleri alınmalı ve resmi prosedürler uygulanmalıdır.

KöpekKediSığır

Hemotropik Mikoplazmoz

Şiddetli hemolitik anemi gelişen hastalar acil değerlendirilmeli ve gerekirse kan transfüzyonu planlanmalıdır.

KediKöpek

Q Ateşi (Coxiellosis)

Abort salgınları görülen sürülerde biyogüvenlik önlemleri derhal uygulanmalı ve numuneler uygun şekilde laboratuvara gönderilmelidir.

SığırKoyunKeçi

Rhodococcus equi Enfeksiyonu

Şiddetli solunum sıkıntısı gelişen taylarda acil veteriner müdahalesi gereklidir.

Şarbon (Anthrax)

Şarbon şüphesi bulunan hayvanlarda nekropsi yapılmamalıdır. Yetkili resmi kurumlara derhal bildirim yapılmalı ve biyogüvenlik önlemleri uygulanmalıdır.

SığırKoyunKeçi

Canine Parvovirus Enfeksiyonu

Şiddetli kusma, kanlı ishal ve dehidrasyon gelişen yavru köpeklerde acil yoğun sıvı tedavisi gereklidir.

Köpek

Canine Adenovirus Enfeksiyonu (Enfeksiyöz Köpek Hepatiti)

Şiddetli kanama, akut karaciğer yetmezliği veya yaygın ödem gelişen hastalarda acil yoğun bakım gereklidir.

Köpek

Canine Parainfluenza

Şiddetli solunum güçlüğü, siyanoz veya pnömoni gelişen hastalar acil değerlendirilmelidir.

Köpek

Canine Coronavirus Enfeksiyonu

Şiddetli kusma, yoğun ishal ve dehidrasyon gelişen yavru köpeklerde acil sıvı tedavisi gereklidir.

Köpek

Canine Herpesvirus Enfeksiyonu

Yenidoğan yavrularda ani ölümler görüldüğünde hızlı izolasyon ve laboratuvar incelemesi yapılmalıdır.

Köpek

Canine Influenza

Şiddetli solunum sıkıntısı, siyanoz veya pnömoni gelişen hastalarda acil yoğun bakım gerekebilir.

Köpek

Feline Panleukopenia

Şiddetli kusma, dehidrasyon veya septisemi şüphesi bulunan yavru kediler acil yoğun bakım gerektirir.

Kedi

Feline Calicivirus Enfeksiyonu

Şiddetli ağız ülserleri, solunum sıkıntısı veya sistemik hastalık belirtileri gelişen kediler acil değerlendirilmelidir.

Kedi

Feline Herpesvirus-1 (Feline Viral Rinotrakeitis)

Kornea ülseri, şiddetli göz ağrısı veya solunum sıkıntısı gelişen kediler acil değerlendirilmelidir.

Kedi

Feline Leukemia Virus (FeLV)

Şiddetli anemi, ağır enfeksiyon veya lenfoma şüphesi bulunan kediler acil değerlendirilmelidir.

Kedi

Feline Immunodeficiency Virus (FIV)

Şiddetli sekonder enfeksiyon, ağır stomatit veya ciddi kilo kaybı gelişen kediler acil değerlendirilmelidir.

Kedi

Feline Coronavirus (FCoV) / Feline Infectious Peritonitis (FIP)

Karın veya göğüste sıvı birikimi, nörolojik belirtiler veya ciddi göz lezyonları gelişen kediler acil değerlendirilmelidir.

Kedi

Bovine Viral Diarrhea (BVD)

Sürüde çok sayıda abort veya mukozal hastalık olgusu görülmesi durumunda derhal veteriner değerlendirmesi ve sürü taraması yapılmalıdır.

Sığır

Infectious Bovine Rhinotracheitis (IBR)

Sürüde ani solunum yolu salgını veya çok sayıda abort görülmesi durumunda derhal veteriner incelemesi yapılmalıdır.

Sığır

Bovine Respiratory Syncytial Virus (BRSV)

Şiddetli solunum sıkıntısı, siyanoz veya yaygın pnömoni gelişen hayvanlar acil değerlendirilmelidir.

Sığır

Parainfluenza-3 (PI-3)

Şiddetli solunum sıkıntısı veya yaygın pnömoni gelişen hayvanlar acil değerlendirilmelidir.

Sığır

Bovine Coronavirus Enfeksiyonu

Şiddetli ishal ve dehidrasyon gelişen buzağılar acil sıvı tedavisi gerektirir.

Sığır

Rotavirus Enfeksiyonu

Şiddetli dehidrasyon, göz küresinde çökme, ayağa kalkamama veya metabolik asidoz bulguları gelişen buzağılar acil tedavi gerektirir.

Sığır

Lumpy Skin Disease (Nodüler Ekzantem)

Şüpheli vakalarda resmi veteriner otoritesine derhal bildirim yapılmalı ve hayvan hareketleri sınırlandırılmalıdır.

Sığır

Foot and Mouth Disease (Şap Hastalığı)

Şap şüphesinde hayvan hareketleri derhal durdurulmalı, resmi veteriner otoritesine bildirim yapılmalı ve biyogüvenlik önlemleri hemen uygulanmalıdır.

SığırKoyunKeçi

Peste des Petits Ruminants (PPR)

Şüpheli vakalarda resmi veteriner otoritesine derhal bildirim yapılmalı ve sürü karantinaya alınmalıdır.

KoyunKeçi

Contagious Ecthyma (Orf)

Lezyonlu hayvanlarla çalışırken eldiven kullanılmalı ve açık yaralar korunmalıdır.

KoyunKeçi

Sheep/Goat Pox (Koyun ve Keçi Çiçeği)

Şüpheli vakalarda resmi veteriner otoritesine derhal bildirim yapılmalı ve sürü karantinaya alınmalıdır.

KoyunKeçi

Equine Influenza

Salgın şüphesi olan işletmelerde at hareketleri durdurulmalı ve enfekte hayvanlar izole edilmelidir.